DA LI KOVANJ ZNA ZA BOSNALI AHMED AGU,UPRAVITELJA TADAŠNJEG GALATA SARAYI DVORCA U ISTANBULU?
pripremio: Kamer Šems
Bosnalı Ahmed-aga nije bio običan građanin Osmanskog Carstva. On je nosio titulu Galatasaray ağası, što znači da je bio upravitelj i vrhovni autoritet tog dvorca i škole. Galatasarayskog dvorca.Bio je direktno odgovoran za odgoj i vojnu/administrativnu obuku stotina mladića koji će sutra voditi Carstvo.
Šta je bio “Galata Sarayı”?
Dvorac u Galati (Galata Sarayı) bio je jedna od najvažnijih državnih obrazovnih institucija u Osmanskom Carstvu, odmah iza glavnog Enderuna u Topkapi palati. To je bila elitna škola i tu su se školovali budući veziri, paše i visoki državni službenici.
Vojni rang: Imao je visok vojni status i komandu nad unutrašnjom stražom dvorca.
Dvorski utjecaj: Kao osoba koja “proizvodi” buduću elitu, imao je direktan pristup dvoru i samom sultanu. Kasnije se spominje i njegova druga titula koja se zvala “Aga Vrata sreće” (Bâbü's-Sa'âde ağası), što je jedna od najmoćnijih pozicija u carskom dvoru, direktno uz sultana.To je bila jedna od top 3 najmoćnije pozicije u cijeloj palati.
Kao “Aga Vrata sreće”, on je bio glavni posrednik između vanjskog svijeta (velikog vezira) i privatnog sultanovog prostora.
Bio je upravitelj svih evnuha u palati i nadzornik carskih vakufa (uključujući one u Meki i Medini).
VAKUFNAMA BOSNALI AHMED-AGE
Glavni dokument: 15. džumadel-ahir 1151. godine po hidžri, što odgovara 30. septembru 1738. godine.
Dodatna registracija česme: 13. rebiul-evvel 1153. godine (9. juni 1740.), kada je po sultanovom fermanu ubilježen i njegov vodovodni sistem u Tophani.
Šta je uvakufio? (Imovinski karton)
Ahmed-aga je uvakufio tri vrste imovine: nekretnine (za prihode), infrastrukturu (za javnu korist) i vjersko-obrazovne objekte.
A. Nekretnine za ostvarivanje prihoda (Najamnina)
Ove nekretnine su služile da “pune budžet” vakufa iz kojeg su se isplaćivale plate i popravke:
Istanbul (13+ objekata):
Tophana (mahale Kuloğlu, Firuz-aga, Cihangir, itd.): 10 kuća različitih veličina (od spratnica sa doksatima do prizemnica), jedan veliki konak u Cihangiru i jedna prazna parcela.
Üsküdar: Udio (18/32) u velikom imanju sa kućom i dudovima.
Kasımpaşa: Spratna kuća sa četiri sobe i baštom.
Anadolija (Edincik):
Četiri velika maslinjaka (uključujući jedan od 10 dunuma i jedan sa vinogradom).
B. Infrastruktura (Voda)
Privatni vodovod: Izgrađen kanal dug preko 1,5 kilometar (2000 aršina) sa 22 kontrolna šahta.
Javna česma: Izgrađena u mahali Kuloğlu u Tophani, s precizno određenim protokom vode za građane.
C. Objekti u Bosni (Rodni kraj)
Džamija i mekteb (osnovna škola): Sagrađeni u selu Kovanj (kadiluk Čelebipazar/Rogatica). U vakufnami se osiguravaju plate za njihovo osoblje (pisara i sl.).
Na osnovu teksta vakufname, Bosnalı Ahmed-aga je uvakufio imovinu i odredio sredstva za sljedeće džamije:
Džamija Aja Sofija (Istanbul): Prihodi su namijenjeni za održavanje nastave iz fikha (islamskog prava) u ovoj džamiji.
Džamija u selu Kovanj (Bosna, kaza Čelebipazar/Rogatica): Ahmed-aga je sam sagradio ovu džamiju i mekteb. Vakufnamom je osigurao sredstva za platu pisara (kâtiba), održavanje i popravke objekata.
Džamija Hoca Üveys (Istanbul): Određena su sredstva za hatiba (10 akči dnevno), a povećane su plate imamu, mujezinu i kajimu (domaru) ove džamije.
Džamija/Česma kod Isa-kapije (Istanbul): Iako se primarno spominje česma kod Isa-kapije, određena su sredstva za njeno osoblje (čuvar taseva i vodoinstalater).
ANALIZA FOTOGRAFIJE U PRILOGU :
Naslov “Šema-i Vakıf Su Yolu Bosnalı Ahmed-Ağa” ukazuje na to da je reč o infrastrukturnom projektu koji je zadužbina (vakuf) Ahmed-age, koji je poreklom bio iz Bosne. Ovakvi sistemi su bili ključni za snabdevanje vodom naselja u Osmanskom carstvu.
Ključni infrastrukturni objekti
Na mapi su prikazani različiti tehnički delovi vodovodnog sistema:
Maslak: Rezervoar ili sabirni centar za vodu koji se nalazi na najvišoj tački (gore desno).
Terazi (Su Kulesi): Vodovodne kule koje su služile za regulaciju pritiska i distribuciju vode pomoću gravitacije. One su prepoznatljive po visokom, tankom izgledu.
Bacası (Dimnjaci/Ventili): Manji konusni objekti duž plave linije koji su služili za ventilaciju i pristup cevima radi održavanja.
Lule: Mesta gde se voda izliva ili grana (izlivi).
Geografske i arhitektonske odrednice
Mapa prikazuje putanju vode od brda prema obali:
Cihangir i Tophane Sahili: Voda putuje od naselja Cihangir (gde se nalazi Ahmed-agin konak) dole do obale Tophane.
Ahmed-ağa Konağı: Prikazan je veliki stambeni objekat (konak) Ahmed-age u Cihangiru.
Vakıf Evleri: Vakufske kuće koje su verovatno bile deo zadužbine.
Česma (Ahmed-ağa Çeşmesi): Na dnu mape je prikazana monumentalna javna česma, što je bio krajnji cilj većine vakufskih vodovoda – pružanje besplatne pitke vode narodu.
Tehnički detalji i estetika
Razmera: Na dnu se nalazi skala koja pokazuje 1.5 KM, što je u to vreme odgovaralo meri od 2000 Aršina.
