Priča o dvanaest rogatičkih spahija odnosi se na stvarne istorijske događaje iz perioda osmanske vladavine u Bosni i Hercegovini.
Ovaj događaj je zabilježen u lokalnoj istoriografiji i hronikama rogatičkog kraja.Istorijski kontekst i pobunaTokom vladavine strogog Dželaludin-paše (Ali-paše Dželaludina, koji je bio bosanski valija od 1820. do 1821. godine), rogatički kraj je bio teško pogođen epidemijom kuge.
Zbog drastičnog smanjenja broja raje (hrišćanskog i muslimanskog radnog stanovništva koje je plaćalo porez), država je donijela poseban zakon prema kojem su i sami spahije (feudalni konjanici i posjednici) morali plaćati porez kako bi se pokrili državni troškovi.Između ostalog, od tog poreza moralo se finansirati održavanje menzilhane (poštanske stanice) u Prači, što je podrazumijevalo i izdržavanje konja za prenos službene pošte.
Hapšenje i bjekstvo
Dvanaest spahija iz okoline Rogatice odbilo je da se povinuje ovom novom zakonu. Zbog neposlušnosti prema centralnoj vlasti, Dželaludin-paša je naredio njihovo privođenje i zatvaranje u sarajevsku tvrđavu.
Prema istorijskim izvorima, petorica zatvorenih spahija uspjela su pobjeći iz zatvora tako što su potplatili dizdara (zapovjednika tvrđave). Među onima koji su pobjegli spominju se:Alija Redžović i Mustafa Džino iz Godimilja Mehmed Katica Derviš Kapo Gazi-Mustafa
Sutradan, nakon što je bjekstvo otkriveno, gnevni Dželaludin-paša naredio je da se korumpirani dizdar odmah pogubi.